...............................................BULDAN' IN TARİHİ

.............1071 Malazgirt Zaferi ile Anadolu' nun kapıları Türklere açıldıktan sonra Oğuz Türk boyları devamlı batıya doğru göç ediyor; Selçuklu Beyleri tarafından bu bölgelere yerleşmeleri teşvik ediliyordu. Türk boyları bugünkü B.Menderes'i geçerek Buldan yöresine yerleşmeye başlamışlardı. Bu yörede hayvancılıkla uğraşıyorlardı. Buldan yöresinde Türk hakimiyeti Afşin bey komutasında Türk akıncılarının 1070' de Denizli çevresine gelmesiyle başlamıştır. Gelen Türk boyları ilk olarak şimdiki Çağış Mevkiine yerleşmişlerdi. O sıralarda bu bölgeler Bizans hakimiyeti altında bulunmaktaydı. 1077' de Denizli Selçuklular tarafından alınsa da bu devamlı olmamıştır. Bu bölge sık sık el değiştirmiştir. 1. Kılınç Arslan 1102' de Denizli' yi tekrar fethetmiş, 1119' da Bizanslılar Denizli' yi tekrar geri almıştır. Anadolu Selçuklu Devleti Bizans'ı sınır boylarına Türkmenleri yerleştirmeye devam ediyordu. 1. Gıyasettin Keyhusrev 1207' de Denizli’ ye tekrar geri alınmıştır.

 
 
Buldan
Buldan
Buldan
Buldan
Buldan
Buldan tekstil Pazarı
Buldan

.......1211' de Bizans la yapılan savaşta (Alaşehir Savaşı) Gıyasettin Keyhusrev yenilmiş fakat Bizanslılar Denizli' yi alamamışlardı. Bu savaşla Anadolu Selçuklu Devlet ile Bizans sınırı B. Menderes olarak belirlenmiştir. Güney 1211' de, Buldan yöresi ise 1215'te Türklerin eline geçmiştir. 1215' lerde başlayan bu ilk yerleşimler şimdiki Buldan' ı ilk yılları kabul edilir. Daha sonraları Türk boylarının Buldan ve çevresine yerleşmeleri devam etmiştir. 1259' da Denizli yöresinde Ladik Beyliği kurulmuş, bu beylik daha sonraları İnançoğulları Beyliği olarak anılmıştır. 13. yy sonlarında Denizli Bölgesi de Germiyanoğulları bölgesinde egemen olmaya başlamıştır.
.............Germiyanoğlu Yakup bey 1305' te Tripolisi almıştır. Bu sebeple Buldan ve çevresinin tamamen Türklere geçmesi Gemiyanoğulları zamanında olmuştur. 1311' de Denizlide ki Ladik Beyliği inançoğulları Beyliği olarak yeniden kurulmuştur. Buldan ve havalisi, Yıldırım Beyazıt' ın Germiyanoğulları beyliğine son vermesiyle (1390) Osmanlı topraklarına katılır. 1429' da Germiyan beyliği tamamen Osmanlı Devleti sınırlarına katılmıştır. Yıldırım 1391'de Denizli’ ye gelmiş İnançoğulları Beyliği' ni de topraklarına katmıştır. 1354' de yaşanan büyük depremle Tripolis Şehri yıkılmış bir kısım Hristiyan ahali göç etmiş ve yanı başında Yenice yerleşim merkezi olmuştur. Buldan yöresine gelen Türk boyları yerleştikleri yerin adını Çarşamba koymuşlar, hayvancılık ve ziraatın yanı sıra dokumacılıkla da uğraşmışlardır.

.............Kirmanla eğirdikleri iplerle sağlam giyim eşyaları dokumuşlardır. Bu konuda "Çarşambayı Lazikiye" de yerleşik düzene geçen Türkler zaman zaman Tripolis' te yaşayan Bizanslılarla ticari ilişkileri sırasında onlardan bazı dokuma ve boyama tekniklerini de alarak daha önce geliştirdikleri dokuma tecrübeleriyle o dönemin en kaliteli kumaşlarını dokumuşlardır. Bu şekilde dokumaları kısa zamanda Anadolu' da ün salmıştır. Tripolisten Filedelfiya (Alaşehir)' e giden yol Güzergahında kurulup gelişen "Çarşambayı Lazikiye" gerek dokumacılığı gerek ticari canlılığı ile hızla büyümüş tüccarların uğrak yeri olmuştur. "Çarşambayı Lazikiye" belirtilen yol güzergahında olması sebebiyle sık sık eşkıya baskınlarına uğramıştır. Burada yaşayan halk baskın ve yağmalamalardan rahatsız olmuştur. Hıdır Ağa ve aşireti ilk olarak şimdiki Buldan' a göç etmiştir. Hıdır ağa ve adamları eski adı Hıdıroluk, şimdiki adı Güroluk mahallesine yerleşmiştir. Hıdır Ağayı takiben Alaca aşireti reisi Mehmet Ağa da Buldan' a göç etmiştir. Şimdiki Düzalan mahallesine (eski adı Zehrenti) yerleşen bu aşiretten sonra bu göçler devam etmiştir. O tarihlerde Buldan' ın bulunduğu alan ormanlık olduğu için daha güvenli bulunmuş , ağaçlarla toprak örtülü evler yapılmıştır. Alacaoğulları bulundukları mahallede ilk mescidi yaptırmış ve adına Alaca mescid denildiği için bu mahalleye Alaca mescid mahalleside denilmiştir. Gerek çarşambadan gerekse Anadolu' dan göç eden Türk boyları Buldan' ın bugünkü merkezini oluşturmuşlardır. Daha sonraları Abbas Ağa ve aşireti şimdiki Abbas Camiinin bulunduğu Çaybaşı mahallesine yerleşmişler ve oraya Abbas mahallesi adının verilmesi buradan gelmiştir. Araplı aşiretinden İlyas Ağa ve adamları da bugünkü Kurtuluş Mahallesine yerleşmişler bu yerlere de Arap İlyas mahallesi denmiştir. Sonradan Saltuk oğulları aşireti de şimdiki Helvacılar mahallesine yerleşmişlerdir. Bu aşiretin mensupları Helva yapmasını bildikleri ve sattıkları için bu mahalleye bu ad verilmiştir. Göçler devam ederken Bursa tarafından gelen Saltık aşireti de şimdiki Bursa mahallesine yerleşmiş bu yere Küçük Bursa denilmiştir. İlerki yıllarda Konya Karaman' ından gelen Türkmen aşireti de şimdiki Çarşı mahallesi ve Yeşildere arasındaki yerlere yerleşmişlerdir. 300 yıl kadar önce padişah adına Buldan ' a gönderilen Bekir Ağa şimdiki Yeşildere Mahallesine yerleşmiş buraya bir konak yaptırmış ve adına Beyler Konağı denildiği için bu mevkiye Beyler Mevkii denilmiştir. Buldan civarında yerleşen Türklerin Oğuz Türkleri' ne bağlı değişik boylar olduğu bellidir. Buldan merkezdeki birçok semt ve mahalle adında olduğu gibi köy adlarından da bu anlaşılır. Buldan merkezde Alanyazı, Koçyazı, Bulak, Düzalan, Sekiyurt, Payamharımı, Eğrek, Hıdıroluk, Kayran, Sarıçalı, Tekke, Kepsel, Saçyazı, Haydar gibi adların yanında Çatak, Bozalan, Alacaoğlu, Doğan, Oğuz, Kaşıkçı, Karaköy, Sarımahmutlu, Beyler gibi adlar ÖzTürkçe olduğu kadar içlerinde bazı boy adları olduğu görülür. Konur, Hacı Hasan cemaatları ve Kızılkeçili yörüklerinin Kütahya sancağına bağlı Buladan köyüne yerleştikleri bazı kayıtlarda görülmüştür. Konur cemaati Türkmen boylarından Danişmentli aşiretindendir.


.............Kızılkeçili yörükleri ise Buldan' dan başka Uşak ve Selendi taraflarında yerleşmişlerdir. Kastamonu şivesiyle Kastamonu da görülen dokumacılık geleneklerindeki Buldan' a benzerlikler aynı Türk boylarının buralara yerleşmesindendir. Ayrıca Denizli, Uşak, Alaşehir yörelerine yerleşen Kayı boyundan Türkmenlerin Buldan' a bağlı köylere yerleştikleri bilinmektedir.1500 lü yıllarda Kütahya Livasına bağlı bir kaza olan Denizli (Lazıkiye ) kazasına bağlı Kaş- Yenice ( şimdiki Yenice) ve buraya bağlı Boladan, Ciharşenbe, Çağış, Deriboli yerleşim merkezleri olarak görülmektedir.


.............Buldan ile ilgili yazılı kaynaklar 1530 lara ait Osmanlı kaynaklarıdır.1530 a ait Osmanlı kayıtlarında bugünkü Buldan' ın oluştuğu üç köy adı Boladan, Ciharşenbe, Çağış görülmektedir. O yıllarda Boladan' da 93 hane, Ciharşenbe' de 15 hane Çağışta ise 79 hane vardır. Daha sonraları 1600 lerden sonra bu üç köy Boladan olarak birleşmiştir. O dönemlerde Buldan' ın en önemli geçim kaynağı dokumacılıktır. Hayvancılık ve tarımla da uğraşılmıştır. Buldan 1889 da 43 köyü 18 mahallesi olan bir ilçedir. O dönemde 1125 ev, Hükümet konağı, belediye, ziraat bankası, bir ortaokulu(rüştiye), bir erkek ilkokulu (mekteb-i ibtidai) Bir kız okulu, 8 medrese , 8 cami , 9 mescit, 1 kütüphane, 1 hapishane, 4 tekke, 4 değirmen, 5 mağaza, 152 dükkan , 4 fırın, 9 kahvehane , 5 han, 1 hamam mevcuttur. İlçe merkezi 5463 nüfuslu olup, köyleri ile birlikte 25519 nüfuslu bir ilçedir. Buldan 1779 da Aydın iline bağlı bir bucak olmuştur. 1807 yıllarında ise Aydın' a bağlı ilçe olmuş, Denizli’ nin ilçe iken sancak olması üzerine 1883 te Denizli' ye bağlanmıştır. Denizli' nin 1923 te il olması ile de Denizli ' ye bağlanmıştır.